In bài viết | Gửi bạn bè | Cảm nhận

Tăng lực từ actisô

Lương y Đinh Công Bảy

04/05/2013

Cây actisô (tiếng Pháp Artichaut, tiếng Anh Artichoke) có tên khoa học Cynara scolymus L., thuộc họ cúc (Asteraceae). Trong hoa actisô có chứa 3-3,15% protid, 0,1-0,3% lipid, 11-15,5% đường (gồm chủ yếu là inulin), 82% nước, chất xơ 12%, các chất khoáng magne, mangan, kali, phosphor, sắt và calci; các vitamin như vitamin A, B1, B2, vitamin C (10mg/100g). 100g hoa actisô cung cấp khoảng 50-70 calo.

Hoa actisô nấu chín có tác dụng bổ dưỡng, tăng lực, kích thích tiêu hóa, giúp ăn ngon miệng, bổ gan, trợ tim, lợi tiểu, chống độc. Chất inulin có nhiều trong hoa actisô có tác dụng tốt cho người bị đái tháo đường. Ngoài ra, tính chất lợi tiểu của hoa actisô còn giúp làm tăng sự bài tiết urê, làm giảm cholesterol xấu LDL và acid uric trong cơ thể.

Do các tác dụng trên, hoa actisô thường được dùng trong các trường hợp suy nhược, lao lực, đau dạ dày, thiểu năng gan, thiểu năng thận, sỏi đường tiết niệu, đi tiểu ít, thấp khớp, thống phong (gout), cơ thể bị nhiễm độc, nhiễm khuẩn đường ruột, đái tháo đường.

Ngày dùng 80 - 120g hoa actisô tươi, sắc nước uống hoặc hầm với xương, thịt heo, thịt bò để ăn cả cái lẫn nước. Nếu hoa khô, dùng 20-30g sắc nước uống trong ngày.

Khi chế biến món ăn, người ta chẻ cụm hoa actisô theo chiều dọc thành 6 - 8 miếng nhỏ, cuống hoa được bóc bỏ lớp vỏ xanh ở ngoài để lấy phần lõi trắng bên trong, cắt từng đoạn ngắn. Cần lưu ý là phải rửa nhiều lần với nước sạch để loại bỏ các chất có hại còn bám trên hoa rồi mới đem nấu với các loại thực phẩm khác.

Lá actisô có chứa một loại glucosid gọi là cynarine có tác dụng lợi mật, giảm cholesterol trong máu. Ngoài ra còn có các hoạt chất polyphenol có tác dụng bảo vệ gan, nhuận trường, lợi tiểu, thông mật. Người ta ghi nhận các polyphenol có trong lá non actisô nhiều gấp đôi lá già, ở trong phiến lá nhiều gấp 10 lần cuống lá, ở chóp lá nhiều hơn gốc lá, ở cây chưa ra hoa nhiều hơn cây đã ra hoa.

Lá và thân actisô được dùng trong các trường hợp: gan mật hoạt động yếu (thiểu năng gan), viêm gan vàng da, tăng cholesterol máu, xơ vữa động mạch, tăng urê máu, gout, thấp khớp, sỏi niệu đạo, phù thũng, tiêu hóa kém do giảm tiết mật. Những người có tạng hàn, lạnh bụng, hay bị đầy bụng, đi cầu phân lỏng, không nên dùng lá actisô thường xuyên hay dài ngày.

Có thể dùng mỗi ngày 12 - 16g lá khô hoặc 30 - 50g lá tươi, sắc uống hoặc hãm nước sôi để uống như một loại trà. Ngoài ra người ta còn dùng dưới dạng cao lỏng, cao mềm.

Bài thuốc từ lá actisô

- Viêm gan vàng da: lá actisô 16g, nhân trần 12g, thảo quyết minh 12g, rau má 10g, lá mơ 8g, cỏ mần trầu 10g. Nấu tất cả với 750ml nước, sắc còn 300ml, chia hai lần uống trước bữa ăn.

- Cholesterol LDL trong máu tăng, xơ vữa động mạch, béo phì: lá actisô 16g, thảo quyết minh 12g, sơn tra 12g, lá sen 10g, trạch tả 10g. Nấu hỗn hợp trên với 750ml nước, sắc còn 300ml, chia hai lần uống trước bữa ăn.

Món ăn từ hoa

Hoa actisô được coi là loại rau có giá trị dinh dưỡng. Những món ăn chế biến từ actisô (làm salad, nấu canh, hoặc hầm với thịt, xương, chân giò...) rất bổ dưỡng và có lợi cho sức khỏe.

Món actisô hầm giò heo: nguyên liệu gồm: giò heo một cái, hoa actisô hai cái, hành lá, gia vị các loại. Giò heo làm sạch, chặt khúc vừa ăn, uớp gia vị (gồm: muối, tiêu, đường, bột ngọt, củ hành tím băm nhỏ). Để 30 phút cho giò heo thấm gia vị. Hoa actisô tách rời từng cánh, rửa thật kỹ dưới vòi nước cho sạch, để ráo nước. Hành lá rửa sạch, để ráo, xắt ngắn. Bắc nồi nước lên bếp, cho một củ hành tím vào nước cho thơm. Nước sôi cho giò heo vào nồi nấu lửa lớn cho sôi rồi để lửa nhỏ, hầm khoảng 45 phút. Khi chân giò mềm, cho hoa actisô vào nồi, hầm tiếp khoảng 20 phút nữa. Nêm gia vị vừa ăn, múc ra tô, rắc thêm ít tiêu và hành lá, dùng ăn nóng vào lúc đói bụng.

Món ăn này có tác dụng bổ dưỡng, tăng sức đề kháng, kích thích tiêu hóa, làm đẹp da, rất tốt cho phụ nữ sau khi sinh bị thiếu sữa.

Theo PNCT

Các bài liên quan: